Een stilleven bevat geen personen

Een stilleven is een schilderij dat alleen maar niet bewegende objecten bevat zoals voedsel, bloemen, planten, stenen, schelpen, glazen en drinkbekers, boeken, juwelen, munten, enz, geplaatst in een kunstmatige omgeving. De oorsprong van deze techniek gaat terug tot in de oudheid en het stilleven was zeer populair in het westen in de 17de eeuw.

Bij een landschap of portret heeft de kunstenaar minder artistieke vrijheid wanneer het op compositie aankomt. Bij een stilleven maakt de kunstenaar zijn eigen wereld door de objecten zelf te kiezen, alsook de omgeving. De stillevens van voor de jaren 1700 hadden niet zelden een religieuze inhoud.

Het eerste gebruik van stillevens kunnen we terugvinden bij de Egyptische graftombes. De muren van deze graftombes waren rijkelijk voorzien van stillevens, vooral van voedsel en andere gebruiksvoorwerpen. Men geloofde namelijk dat al deze zaken door de overledene in het hiernamaals konden gebruikt worden. Ook de oude Grieken en de Romeinen maakte gebruik van stillevens om objecten en muren te versieren. Vooral voedsel en bloemen werden veel gebuikt om de goden te danken voor een goede oogst.

Een stilleven is zeer gedetailleerd

In de jaren 1300 werden stillevens opnieuw gebruikt, maar deze keer als onderdeel van religieuze muurschilderingen. Tijdens de middeleeuwen en de renaissance werden stillevens hoofdzakelijk gebruikt als bijvoeging bij christelijke religieuze onderwerpen met als doel de christelijke boodschap van het schilderij kracht bij te zetten. Dit kan men vooral terugvinden bij de werken van de Noord-Europese schilders die gefascineerd waren in het vervaardigen van schilderijen met veel detail en realisme. Vooral de werken van Jan van Eyck zijn hiervoor gekend.

De eerste schilder die stillevens maakte zonder religieuze boodschap was Leonardo da Vinci die dankzij zijn niet aflatend onderzoek naar de natuur, schilderijen maakte met waterverf van fruit. Het stilleven werd ook meer en meer gebruikt in combinatie met personages. Zo bestaan er talloze schilderijen van famillies die rond een goed gedekte tafel zitten. De symboliek is dat men God dankt voor het overvloedige eten.

De 16de eeuw kende een sterk toenemende interesse in alles wat met de natuur te maken had. Dit resulteerde in talloze waardevolle stillevens van bloemen en planten die gebruikt werden in botanische boeken en voor wetenschappelijke doeleinden. Dit zorgde er op zijn beurt voor dat er een hele handel in bloemen begon. Exotische soorten werden geïmporteerd met als enige doel het zo nauwkeurig vastleggen van de eigenschappen.

In de 17de eeuw was het vooral de toonaangevend Italiaanse schilder Caravaggio die zich toelegde op het schilderen van stillevens in zijn alomgekende naturalistische stijl. Jan Brueghel schilderde verscheidene stillevens voor kardinaal Borromeo wiens uitgebreide collectie voornamelijk bestond uit stillevens.